است . گذشته از آن ، وى در جاهاى مختلف به قلمرو سيستان و نواحى اطراف آن و نيز دامنهء اقتدار ملوك سيستان اشاره مىكند و اشاره‌هاى او به اوضاع بلوچستان نيز كم‌نظير است ، زيرا خود او چندى براى يك مأموريت در بلوچستان به سر برده است . « 1 » از سوى ديگر سيستان براى مهاجران عصر صفوى به هندوستان نيز اهميّت داشته است . راه معمول اين مهاجران از شمال از هرات آغاز مىشد امّا راه ديگرى نيز وجود داشت كه از راه دشت كوير و از خبيص به ده سلم و از آنجا به نهبندان و از آنجا به سيستان مىرسيد . در روزگار ملك ، قلعهء راشكك چنين اهميّتى داشته است : و در آن اوان در راشكك كه از كثرت مردم مصر جامع بود ، هر فرقه در منزل و مقامى مجمعى جمع داشتند و هنگامهء سخن‌سنجى گرم بود . ملك جلال الدّين و ملك محمّد كيانى با هم مربوط بودند و قاسمى نديم مجلس بود و هركس از مترددان هند به عراق و از عراق كه به هند مىرفت به راشكك كه رشك اكثر بلاد و امصار بود مىرسيدند و به شرف خدمت ملك الملوك مشرّف مىشدند . « 2 » از دستهء دوم آثار تاريخ‌نگارى ايرانى مربوط به سنّت تاريخ‌نگارى ملوك نيمروز ، مىتوان از يك اثر ديگر ملك شاه حسين ياد كرد . اين اثر كه تذكرهء خير البيان نام دارد ، گرچه از بنياد ، تذكرهء شاعران است امّا در بخش‌هايى دربردارنده خاطرات و زندگىنامه ملك شاه حسين و تحوّلات مربوط به تاريخ سيستان نيز هست . اطّلاعات احياء الملوك و تذكره خير البيان براى سيستان‌شناسى مكمل همديگرند . « 3 »

--> ( 1 ) . براى توصيف وى از اوضاع بلوچستان ، براى نمونه نگاه كنيد به : صص 317 ، 386 و 472 . او مىنويسد كه « نوّاب اشرف ، ممالك مكران را كه پيوسته داخل مملكت نيمروز بوده به شاهويردى سلطان . . . » ( ص 412 ) ( 2 ) . احياء الملوك ، ص 252 . راشكك از ديدگاه شعر فارسى نيز اهميّت دارد چه انجمن‌هاى شعرى در آن وجود داشته است ( ص 254 ) . پس از راشكك منطقهء جارونك چنين اهميّتى داشته است ( ص 254 ) . ملك شاه حسين مىنويسد كه در تحوّلات بعدى ، راشكك از اهميّت افتاد ( ص 420 ) و اين تحوّلات احتمالا در پى سياست‌هاى دولت صفوى براى محدود كردن ملوك روى داد . ( 3 ) . از تذكرهء خير البيان نسخه‌اى در ايران و در كتابخانهء شخصى به نام فخر الدّين نصيرى امينى وجود داشته است . [ اين نسخه اكنون در كتابخانهء مجلس است و نسخهء سوّمى هم از خير البيان ، شيخ مرواريد دارد . -